J\u0119zyk jest dla ludzi najpowszechniejszym \u015brodkiem komunikacji, ale czy kiedykolwiek zastanawiali\u015bcie si\u0119 jak j\u0119zyk, kt\u00f3rym si\u0119 pos\u0142ugujemy wp\u0142ywa na nasz\u0105 percepcj\u0119 \u015bwiata? Je\u015bli nie, zrobili ju\u017c to za Was ameryka\u0144scy lingwi\u015bci. Wed\u0142ug najbardziej wp\u0142ywowych z nich, Edwarda Sapira (autora m.in. poj\u0119cia etnolingwistyki) i jego ucznia Benjamina Lee Whorfa (j\u0119zykoznawcy, badacza j\u0119zyka hopi), niemo\u017cliwe jest zrozumienie obcej kultury bez poznania j\u0119zyka, za kt\u00f3rego pomoc\u0105 cz\u0142owiek postrzega swoj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. W tym wpisie przeczytacie o pi\u0119ciu przypadkach, w kt\u00f3rych j\u0119zyki wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 oryginaln\u0105 struktur\u0105 lub unikatowym zasobem s\u0142ownictwa.<\/p>\n
W j\u0119zyku hopi, czyli w j\u0119zyku ameryka\u0144sko-indyjskim, nie wyst\u0119puje czas przysz\u0142y ani przesz\u0142y, a tak\u017ce nie ma \u017cadnych s\u0142\u00f3w czy struktur gramatycznych odpowiadaj\u0105cych poj\u0119ciu czasu. Whorf odkrywaj\u0105c specyficzny system czasownikowy w j\u0119zyku hopi, doszed\u0142 do wniosku, \u017ce ludno\u015b\u0107 pos\u0142uguj\u0105ca si\u0119 tym j\u0119zykiem, inaczej ni\u017c my rozumie poj\u0119cie czasu.<\/p>\n
Podczas gdy my w klimacie umiarkowanym nazywamy go tylko jednym s\u0142owem, j\u0119zyki Eskimos\u00f3w maj\u0105 wiele r\u00f3\u017cnych okre\u015ble\u0144 na \u015bnieg. U\u017cywa si\u0119 ich w zale\u017cno\u015bci od cech \u015bniegu, takich jak kolor i g\u0119sto\u015b\u0107. Przyk\u0142ady:<\/p>\n
Aput \u2013 \u015bnieg le\u017c\u0105cy na ziemi<\/p>\n
Firn \u2013 idealny i sypki \u015bnieg do jazdy na nartach<\/p>\n
Qanisqineq \u2013 \u015bnieg na wodzie<\/p>\n
Qana \u2013 padaj\u0105cy \u015bnieg<\/p>\n
Piqsirpoq \u2013 \u015bnieg przemieszczaj\u0105cy si\u0119 po ziemi pod wp\u0142ywem wiatru<\/p>\n
W j\u0119zyku p\u00f3\u0142nocnosaamskim, kt\u00f3ry jest j\u0119zykiem mniejszo\u015bci w Norwegii, Finlandii i Szwecji, istnieje wiele okre\u015ble\u0144 na renifery. Przyk\u0142ady:<\/p>\n
Leami \u2013 niska gruba samica renifera<\/p>\n
Njirru – Niepos\u0142uszna samica renifera<\/p>\n
Snarri \u2013 renifer z kr\u00f3tkim, ale rozga\u0142\u0119zionym poro\u017cem<\/p>\n
Spos\u00f3b testowania za\u0142o\u017ce\u0144 Edwarda Sapira koncentruje si\u0119 na kolorach. Mo\u017cliwo\u015bci nazwania kolor\u00f3w s\u0105 znacznie mniejsze ni\u017c liczba odcieni, kt\u00f3re mo\u017cemy dostrzec, a ich liczba r\u00f3\u017cni si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od j\u0119zyka. Ciekawy jest j\u0119zyk dani, u\u017cywany w Nowej Gwinei, kt\u00f3ry ma ich zaledwie dwa. Udowodniono, \u017ce ludzie m\u00f3wi\u0105cy j\u0119zykiem dani s\u0105 w stanie lepiej ni\u017c inni odr\u00f3\u017cnia\u0107 odcienie.<\/p>\n
Mili \u2013 zimny kolor<\/p>\n
Mola \u2013 ciep\u0142y kolor<\/p>\n
J\u0119zyki Aborygen\u00f3w zamiast okre\u015ble\u0144 \u201ew lewo\u201d lub \u201ew prawo\u201d pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 nazwami kierunk\u00f3w \u015bwiata, co sprawia, \u017ce s\u0105 wyj\u0105tkowo dobrzy w orientacji przestrzennej.<\/p>\n
Hipoteza, \u017ce j\u0119zyk mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na nasze my\u015bli jest do\u015b\u0107 kontrowersyjna, ale to prawda, \u017ce dorastaj\u0105c uczymy si\u0119 wyra\u017ca\u0107 nasze my\u015bli zgodnie z gramatyk\u0105 i dost\u0119pnym zestawem poj\u0119\u0107. Dlatego nauka j\u0119zyka obcego poszerza horyzonty my\u015blowe i umo\u017cliwia spojrzenie na \u015bwiat z nieco innej perspektywy ni\u017c dotychczas. Je\u015bli temat wp\u0142ywu j\u0119zyka na nasze my\u015bli jest dla Ciebie interesuj\u0105cy, w 2018 roku powsta\u0142a konferencja pt. \u201eHow language shapes the way we think?\u201d, dost\u0119pna do obejrzenia na YouTube.<\/p>\n
Link do konferencji: https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=RKK7wGAYP6k<\/p>\n
Autorka: Natalia S.- absolwentka filologii norweskiej w WSJO<\/p>\n